Boekenmening

Van waarde zijn

Bart Cusveller biedt met dit boek een overzichtelijke reconstructie van de cultuur- en moraalfilosofie van Marilynne Robinson. Als schrijver is zij beroemd geworden door haar literaire proza, met bestsellers als ´Gilead´ en ´Thuis´, maar haar non-fictie is veel minder bekend. Bij de bestudering van haar werken heeft Cusveller vooral naar haar visie op ethiek gezocht. Hierin is hij goed geslaagd. Hij heeft op een overzichtelijke manier haar werk goed in beeld gebracht, waarbij hij haar ook veel aan het woord laat. Ondanks de soms wat abstracte inhoud heeft hij de grote lijn uit haar werken tot een mooi en leesbaar geheel weten te maken.

Haar werk wordt gekarakteriseerd door kritiek op het moderne denken en de bezorgdheid over de impact hiervan op onze omgang met de medemens en leefomgeving. Ze zoekt naar een blijvende erkenning van de uniekheid van de menselijke geest. Ze strijdt tegen het moderne denken waarbij de menselijke geest gereduceerd wordt tot een evolutionair proces. Hoewel zij in haar denken menselijke evolutie niet uitsluit, ageert zij tegen de miskenning van de uniciteit van de menselijke soort. Ze laat de menselijke geest niet determineren tot breinprocessen of een set aan overlevingspatronen. De menselijke geest heeft bij haar een zelfstandige betekenis; het is uniek voor de menselijke soort om niet alleen bewust te zijn van de omgeving, maar de mens kan zich ook bewust tot zichzelf verhouden. Deze verhouding tussen het ik en het zelf speelt volgens haar een rol bij godsdienstige en ethische ervaringen. Deze innerlijke ervaringen zijn voor het moderne denken verdacht, omdat ze niet als concrete waarneembare feiten te onderzoeken zijn. Ze benadrukt dat de uitingen van de menselijke ervaring over hoe we ethisch met elkaar omgaan (compassie, altruïsme, geweten, het onderscheid weten te maken tussen realiteit en wenselijkheid) en de betekenis daarvan op de cultuurgeschiedenis en democratische samenleving ter discussie staan. De waarde van de mens komt daarmee in het geding. Haar denken over cultuur en de menselijke waardigheid is steeds verweven met ethiek. Het menselijk handelen is meer dan instinctief handelen. De menselijke waardigheid ligt bij haar in het beelddragen van de Schepper. Ze schrijft vooral vanuit de christologie; als alle dingen door God in Christus geschapen zijn dan is de schepping vanaf het begin altijd al gericht op menselijkheid. De schepping had daarom al het doel dat de menselijke soort humaan zou zijn. Het menselijke bestaan is niet toevallig maar vooral intentioneel en geschonken. Dat vraagt eerbied en ontzag en normeert ons handelen. Juist in de afwezigheid van het goddelijke ontstaat er volgens haar dehumanisering. Het belang om het goede te doen en af te zien van het eigenbelang zou moeten worden gecultiveerd, beginnend binnen de eigen (familie)kring. En juist dat bepaalt de menselijke waardigheid en beschaving.

De lezer moet bij dit boek geen praktisch en hapklaar antwoord op de waarde van de mens verwachten. De inhoud is vooral abstract en filosofisch en kan gezien worden als een bondige introductie op het gedachtegoed van Marilynne Robinson. Het biedt diverse argumenten tegen het moderne denken. Ook is het te zien als een aanzet om je verder in haar werken te verdiepen. Het geheel is uiteindelijk een mooi betoog geworden om de mens te plaatsen binnen de schepping, hem in al zijn uniciteit op waarde te schatten en vandaaruit met ontzag te handelen.

De kans van haar leven

Deze novelle en boekenweekgeschenk 2024 is opnieuw een prachtig verhaal.

Ellaby Ward werkt als redacteur bij een dagblad in het begin van de twintigste eeuw in de Verenigde Staten. Het is een mannenwereld en ze krijgt weinig kans om goede artikelen te schrijven omdat haar chef haar in een hoekje heeft geduwd van de in zijn ogen niet volwaardige verslaggeving over het huishouden met zijn schoonmaaktips en recepten. Hij benoemt zelfs dat hij haar geen verslaggever vindt. In plaats van op haar verzoek in te gaan om naar de wereldtentoonstelling te mogen, stuurt hij haar naar de verkoop van een oude plantage met al zijn bijna vergane glorie om met name over een paard te schrijven dat beroemd is geweest en allang dood en begraven.

Ze krijgt de opdracht omdat niemand van haar collega’s ernaartoe wil gaan.

Hoewel ze als vuil wordt behandeld, weet Ellaby van geen ophouden en ze ontdekt een geweldige bron voor haar te schrijven artikel, namelijk de stokoude stalmeester van het landgoed, die het beroemde paard heeft getraind.

Tsja, en dan gaat het over de vreemde mix van slaaf en stalmeester zijn tegelijkertijd. Als vuil behandeld worden en respect verwerven voor je door God geschonken gaven. Precies wat er in Ellaby’s leven ook speelt. Ze wordt vrienden met deze prachtige man en zijn vrouw.

Tamera Alexander schrijft fictie op basis van geschiedenis. Bob Green was een beroemde paardenfluisteraar op Belle Meade, de plantage waar Ellaby Ward naartoe moet. Het blijkt de kans van haar leven te zijn.

Deze novelle is de opmaat om ‘Fluister zacht haar naam’ van dezelfde schrijfster te gaan lezen. Een roman die ook op dezelfde plantage speelt.

Lammeren onder de wolven

Jacob Haasnoot is de zoon van Cornelis Haasnoot en de neef van Jacob Haasnoot. Cornelis en Jacob hebben allebei op de grote vaart gezeten in de oorlog bij de koopvaardij. De oceanen veranderen in slagvelden en overal is gevaar van luchtaanvallen, mijnen en torpedo’s. Cornelis overleeft de oorlog maar Jacob niet.

Wat Haasnoot in dit boek vooral vertelt, en wat de titel ook uitdrukt, is dat de koopvaardij in een zeer kwetsbare positie verkeerde omdat pas zeer laat de noodzaak van bescherming en verdediging voor deze schepen op gang kwam en zij er desondanks voor zorgden dat onder andere Engeland bevoorraad werd.

Cornelis heeft veel verderf en dood gezien. Hij overleefde de oorlog maar was ontegenzeggelijk getraumatiseerd. Hij overleed op drieënveertigjarige leeftijd, Jacob, de schrijver van het boek was nog maar veertien jaar oud.

Haasnoot heeft het monsterboekje van Cornelis als uitgangspunt genomen en daarmee een geschiedenisboekje opengedaan. Het is een verslag maar toch ook weer niet. Hij heeft zich tegelijk ingeleefd in zijn vaders positie en die van zijn oom, die op verschillende delen van de wereld de oceanen hebben bevaren.

Op de achterkant van het boek staat: “Dit boek markeert niet alleen de rol en de immense betekenis van de Nederlandse koopvaardij voor de eindoverwinning van de geallieerden, maar vormt ook een ode aan de bemanningsleden voor de zware tol die de oorlog van hen eiste.”

Rauw

David de Vos is een bevlogen kerel. En die bevlogenheid brengt hem heel ver en maakt dat hij zijn droom kan leven. Totdat een ondraaglijke pijn hem tot stilstand brengt. In die stilstand leest hij het boek van mevrouw Eger. Zij helpt hem in te zien dat hij verantwoordelijk is voor zijn eigen pijn en dat hij de enige is die er iets mee moet.

De kern van Davids verhaal is dat je niet kunt verwachten dat andere mensen je leuk vinden als je dat zelf niet vindt; met andere woorden: als je niet van jezelf houdt. Een enorm harde realiteit voor een man die opgegroeid is in een cultuur waar de slogan Niet lullen maar poetsen leidend is voor het leven en je jezelf wegcijfert voor de ander of zoals in Davids geval ook zeker voor de Ander.

En juist die Ander wilde dat David in zou zien dat hij de ander moest liefhebben als zichzelf. Een tweeduizend jaar oude waarheid die er niet echt in zit in de race waarmee David bezig is in zijn leven: Zo veel mogelijk mensen over Jezus vertellen en verder niks, dat is het.

Dit dieptepunt is het begin van het inzicht dat hij best in een eng hoekje van de maatschappij en zelfs van de christenheid heeft gezeten waar op een bepaalde manier gedacht wordt. Zwart-wit, dit is van God en dat is van de duivel en er lijkt heel veel van de duivel te zijn. David ontdekt dat er meer van God is dan hij in eerste instantie heeft gedacht en dat hij gebruik mag maken van mooie dingen die God heeft geschapen, zoals goede muziek en heilzame gedachten over jezelf. Genade die God aan elk mens schenkt maar David zichzelf niet kon toerekenen.

In dit proces heeft hij geworsteld maar nooit met God. Hij weet dat God van hem houdt en dat het Zijn boodschap is dat juist mensen met al hun lichte en donkere kanten welkom zijn bij God, juist zij die erkennen het niet allemaal goed te doen of goed te weten.

Wat er vooral uitspringt is dat David de Vos heeft ontdekt wat een grote verantwoordelijkheid we hebben ten opzichte van onszelf, onze gezondheid, onze leefstijl, onze mentale situatie en zelfs onze omgeving. God kiest niet voor jouw eten, jouw relatie, Hij kan niet jouw gedachten denken. Dat doen we zelf en daarin hebben we een enorm belangrijke taak.

Mooi hoe hij uitgevonden heeft dat hij Gods goedkeuring al lang al had en niet steeds weer hoeft te verdienen met vinkjes of goed gedrag.

Prachtig hoe hij vooral deze verantwoordelijkheid voor het eigen leven verwoordt. En ook hoe zijn persoonlijkheid werkt en waarom hij zich thuis voelt bij avontuur en nieuw te proberen vormen en waarom hij zich als een vis in het water voelt als hij op een podium staat.

Complimenten voor het transparante verhaal. David de Vos kan en wil niet liegen en geen andere agenda hebben en zich niet mooier voordoen dan hij is. Wat een mooi mens!

De zwarte ruiter en het Spaanse goud

Adri Burghout is een uitstekend illustrator van boeken. In dit derde deel van De zwarte ruiter serie zijn de illustraties dan ook weer prachtig.

De zwarte ruiter is een marshal, een ambtenaar in de Verenigde Staten in de negentiende eeuw, die meestal bezig waren om boeven te vangen.

Ik vroeg me af hoe het mogelijk was dat deze zwarte man kroeshaar kon hebben en toch een ambtenaar kon zijn, aangezien in er in die tijd nog volop sprake was van discriminatie en zeker zo dicht bij het zuiden. Ook zijn weergave op de voorplaat ziet er meer Europees, eerder Spaans of Italiaans uit, dan Afrikaans. In het boek wordt niet verteld wat zijn geschiedenis is en hoe het kan dat hij het zo ver geschopt heeft in die tijd, waarin ook veel blanke mensen nauwelijks konden lezen en schrijven.

Het gaat in dit verhaal niet zozeer om hem. De hoofdpersonen zijn Gary, een oude veehouder in de bergen van Utah en zijn neef Joshua, die met in zijn gevolg 11 andere mannen, langs zijn blokhut komt om te vragen of hij op de goede weg zit naar een pas in de bergen.

Gary kent zowel het landschap als het jaargetijde goed en het loopt tegen de winter. Op dit moment de bergen ingaan zou zelfmoord betekenen en dat maakt hij zijn neef goed duidelijk.

Als het inderdaad gaat sneeuwen, vermoed Gary dat zijn neef en zijn mannen in moeilijkheden verkeren. Hij roept de hulp van de zwarte ruiter in.

Bij het verhaal had ik een paar verbazingspunten.

De leiding van de Mormoonse kerk worden weggezet als slechte mensen, die zelfs mensenlevens over hebben om hun doelen te kunnen bereiken.
Een man zonder conditie gaat mee op de reddingsexpeditie, terwijl de zwarte ruiter en zijn Indiaanse vriend heel goed weten dat hij zichzelf daarmee in gevaar brengt.
Ook Gary gaat mee, hij is oud, hoewel hij wel conditie heeft om in de bergen te zijn, zijn de omstandigheden te gevaarlijk.
De mannen die de expeditie doen, zijn slecht voorbereid en geen van hen trekt zich iets aan den de ernstige waarschuwing om niet de bergen in te gaan.
Het is niet duidelijk voor welke leeftijd dit boek bedoeld is, maar je moet als lezer goed je hoofd erbij houden, zo veel verschillende namen worden er gebruikt.
Ik vroeg me af hoe mensen met een Afrikaanse achtergrond tegenover deze titel zouden staan, juist nu er zo veel discussie is omtrent de term ‘zwart’.

Kabaal in het kwetternest

Boekje voor kinderen die net kunnen lezen: 6-7 jaar. Maar ook voor kleuters is dit een heel leuk boek. Sil, een koolmeesje vindt het ouderlijk nest te druk. Hij gaat op bezoek bij allerlei andere vogels zoals een kiwi, kippen en pauwen enz. Waar hij ook komt, overal mist hij iets. Uiteindelijk keert hij weer terug op het ouderlijk nest.

Het leuke aan dit boekje is dat het op rijm geschreven is. Achter in het boek staat een kleurplaat en de uitleg hoe je van een drinkpak een vogelhuisje kunt knutselen.

Op de site van de uitgever staan allerlei knutsels die je naar aanleiding van dit boekje kunt downloaden, inkleuren en maken.

Felicia en het kunstgebittenmuseum

Felicia baalt als een stekker. Haar vader en moeder en dus haar zusje en zijzelf ook, gaan verhuizen. Tijdelijk. Naar een niet zo’n fijne omgeving. Dat denkt Felicia. Maar als ze er werkelijk woont, pakt dat toch grappig en verrassend uit, hoewel niet alles grappig is wat er gebeurt.

Gelukkig heeft ze haar vriendinnen die wel in zijn voor een avontuur en reuzegoed zijn in het bedenken van leuke dingen om te doen.

De illustraties zijn - zoals altijd in deze serie - geweldig mooi gemaakt door Iris Boter.

Kinderen in de bovenbouw zullen echt plezier hebben bij het lezen van Felicia’s avonturen.

Taco en Cato deel 1

Taco’s ouders zijn dierenarts. Op dezelfde dag dat Cato tegenover de dierenartsenpraktijk van zijn ouders komt te wonen, maken ze al kennis met elkaar. Ze kunnen het goed met elkaar vinden en Cato komt bij Taco in de klas. Als ze voorjaarsvakantie hebben vraagt Taco’s vader of ze meegaan naar een boerderij waar veel schapen op dit moment bijna een lammetje krijgen.

Ze mogen bij de geboorte van een lammetje zijn. Als een moederschaap ziek wordt, krijgen Taco en Cato de belangrijke taak om de tweeling lammetjes te voeden en te verzorgen. Dat wordt de handen uit de mouwen! Leesniveau 4 voor jongens en meisjes uit groep 4.

De grote geheimen

Lennard heeft een paar romans geschreven. Nu wil hij een boek schrijven over zijn grote liefde Cathy die ruim zes jaar geleden op een gewelddadige manier om het leven is gekomen. Hij heeft haar nauwelijks gekend en zoekt daarom contact met de mensen die haar goed hebben gekend, zoals haar ouders en vriendinnen.

Lennards vriend Arthur heeft Cathy goed gekend dus Lennard vraagt hem om hulp. Hij weet dat Arthur heel veel over Cathy heeft opgeschreven. Arthur is een excentrieke hersenwetenschapper en wil meer weten over het leven na de dood. Hij houdt zich daarmee bezig en wil dat Lennard meewerkt aan een gewaagd experiment. Maar Lennard schrikt daarvoor terug. Arthurs leven hangt er namelijk van af…

Deze boeiende roman is een zelfstandig te lezen vervolg op ‘Een stem uit de hemel’. Het personage Arthur is heel knap neergezet, een intrigerend persoon over wie een waas van geheimzinnigheid hangt. Ik heb het boek in een ruk uitgelezen; de zoektocht van Lennard om meer te weten te komen over Cathy maar meer nog de ontwikkelingen rondom Arthur en zijn experimenten zijn heel boeiend. Het eind zou ook het eind van een hoofdstuk kunnen zijn en dat vraagt om een vervolg. Ik hoop dat dat er zal komen.

Gevangen in nooit genoeg

Hoe komt het toch dat we steeds meer willen hebben? Hoe komt het dat wat we willen, niet is wat we nodig hebben en dat we er niet goed in zijn om in te schatten wat ons gelukkiger maakt. Dit zijn onder andere de belangrijke vragen die Arjan van Dam zich stelt en waar hij over schrijft. Ik ben blij dat hij dit boek geschreven heeft. Je herkent alles wat hij benoemt. En dat stelt je in staat om jezelf te evalueren en na te gaan wat je nu echt wilt. Uit de noten achter in het boek blijkt hoezeer hij zich heeft ingelezen. Hij kijkt naar de geschiedenis, de psychologie achter de begeerte en hoe het zit met verleiding en verslaving.

Heel praktisch geeft hij aan hoe je met zelfbeheersing of het ontbreken ervan om kunt gaan. Het laatste hoofdstuk bestaat uit goede tips: een recept voor een leven waarin je tevreden bent.

Door het hele boek heen heeft de schrijver voorbeelden gegeven die als tools fungeren om je nog meer bewust te worden van je zaken. Hoe kijken we tegen onszelf aan? Hebben de buren invloed op mij? Wat doet het zien van reclame- uitingen? Waarom gaan we van opvattingen uit die schadelijk zijn?

De diepste tevredenheid die we kunnen ontvangen, laat Van Dam buiten beschouwing en heeft de begeerte nergens religieus geduid. Daarom is het ook zo mooi dat hij dezelfde conclusies trekt als mensen die geloven. Verbondenheid met de Ander en met anderen kunnen je helpen om de begeerte aan banden te leggen. En ik lees is zijn tips om te groeien een volwassenheid in geestelijk opzicht. Mooi om te zien.

202604

Recensie

Jouw waardering

202603

Recensie

Jouw waardering

202602

Recensie

Jouw waardering

202601

Recensie

Jouw waardering

202600

Recensie

Jouw waardering

202599

Recensie

Jouw waardering

202598

Recensie

Jouw waardering

202597

Recensie

Jouw waardering

202596

Recensie

Jouw waardering

202595

Recensie

Jouw waardering