Boekenmening

Vierenvijftig ervaringsverhalen van artsen zijn in dit boek gebundeld. En met de verhalen van de artsen ook de verhalen van een van hun cliënten met een euthanasievraag. Wat me het meest opvalt in de meeste verhalen, is de moeite van de arts om euthanasie toe te passen. Zij zijn immers opgeleid om mensen beter te maken?

Sinds de ruimte in de wetgeving beseffen bijna alle artsen dat zij duidelijk moeten zijn naar hun cliënt of zij een deel willen hebben in de procedure of niet. Die duidelijkheid wordt je door de praktijk van het leven min of meer opgedrongen. Geen arts is verplicht om de euthanasie zelf uit te voeren. Zoals een van de artsen verwoordt: De cliënt heeft zelf gekozen dus ga ik de handeling niet doen. De keuze is dan een drankje waardoor de patiënt overlijdt.

Andere artsen geven de procedure over aan collega-artsen die met de cliënt in hun wens mee willen gaan en in alle gevallen is er een arts van het expertisecentrum bij betrokken die vaststelt of er sprake is van ondraaglijk lijden en of de cliënt wilsbekwaam is. Maar voorafgaand is er al in de meeste gevallen sprake van een lang traject met de huisarts in verband met ernstige en progressief lijdensvergrotende ziekten. In alle gevallen wordt zeer zorgvuldig gehandeld en meermalen getoetst.

De artsen zelf geven voortdurend aan dat een traject tot overlijden hun persoonlijk raakt en zij altijd zelf ook tijd nodig hebben om dit proces te verwerken en weer in balans te komen. Dat is een kant van de huisartsenpraktijk die wij als gewone mensen vaak niet vernemen. De artsen zijn zelf mensen en zij leren hun cliënt min of meer goed kennen. Een cliënt zien lijden en sterven heeft impact. Die impact is per arts verschillend en elk traject is verschillend van de ander.

Wat me in de verhalen ook opvalt, is dat cliënten met een euthanasiewens het zelf als ondraaglijk lijden aangeven wanneer zij afhankelijk worden van intensieve zorg. Veel artsen zullen daarover nadenken. In hoeverre is de indivdualiteit in onze cultuur verantwoordelijk voor het mogelijk maken van euthanasie. Ik merk op dat artsen een sterk roepingsbesef hebben en sommige artsen oog hebben voor de schoonheid van het begeleiden van mensen in het laatste stuk van hun leven.

Zo is er een aantal artsen dat zich bekwaamd heeft in palliatieve zorg en daarbij sedatieve behandeling.

Dit boek heeft zeker invloed op het denken over levenseinde-praktijken. Dit boek is eerlijk over de grijze ruimte die interpretatie van artsen schept. Het 'hellend vlak', voor zover artsen en cliënten van deze uitdrukking gebruikmaken, is praktisch onder woorden gebracht en duidelijk afgekaderd door de keuzes van zowel cliënten als artsen.

+ artsen voor en tegen de praktijk komen aan het woord

+ je krijgt een goed beeld van de mogelijkheden

+ de spanning tussen professionaliteit en persoonlijk beleven is goed weergegeven

+ de verhalen maken duidelijk dat euthanasie bijna altijd recht tegen ons menselijk gevoel ingaat

+ de verhalen maken duidelijk dat er zeer zorgvuldig wordt gehandeld

Frea Kroese

Op 4 februari 2026 was ik in de Pieterskerk in Utrecht aanwezig bij de boekpresentatie van dit boek.

Van de 54 ervaringsverhalen van artsen met euthanasie was er een van de hand van uw recensent (nummer 37).

Euthanasie is maatschappelijk een breed besproken onderwerp, maar wat betekent het voor de artsen zelf om  hier al of niet aan mee te werken? Alle verhalen zijn  door artsen zelf geschreven. De verhalen zijn ingedeeld naar een thema, bijvoorbeeld autonomie, dementie, psychiatrie, persoonlijke grenzen, in een instelling, enz. Het is een volledig en goed boek geworden, dat een breed overzicht geeft van  euthanasie anno 2026 in Nederland.  Zeer aanbevolen.

Het boek is aan te raden voor iedereen die hierin interesse heeft, patiënten, familie, voor artsen en iedereen die al of niet in de medische wereld werkt.

Lodewijk Crijns