zelfhulp uit de middeleeuwen

Als je op zoek bent naar persoonlijke groei of een oplossing zoekt voor jouw mentale gezondheid, bij wie zul je dan te rade gaan? Tegenwoordig zijn er veel zelfhulpboeken te krijgen, maar voor Peter Jones biedt de hedendaagse literatuur onvoldoende inzicht in de persoonlijkheid en de betekenis van het verlangen. Hij graaft diep in de middeleeuwse geschriften en ontdekt dat de zeven hoofdzonden in onze tijd nog hoogst actueel zijn. Hoogmoed,  afgunst, woede, luiheid, hebzucht, gulzigheid en lust beïnvloeden voortdurend ons handelen. Door deze hoofdzonden onder de loep te nemen, toont hij hoe de middeleeuwse schrijvers ons een gids voor een goed leven en een weg tot zelfkennis aanreiken.

Eerst wordt de ontstaansgeschiedenis van de hoofdzonden toegelicht. Daarna verkent Jones elke hoofdzonde aan de hand van een cultureel object, een levensbeschrijving van iemand die met deze zonde geworsteld heeft en een rijke verzameling aan literatuur. Zijn verdienste is dat hij eeuwenoude bronnen met een frisse blik en toegankelijke stijl presenteert. Hij laat zien dat de oude schrijvers niet zozeer op zoek waren naar morele zuivering, maar gericht waren het leren omgaan met deze ‘gedachten’, wat wij tegenwoordig burn-out, jaloezie, verveling of kwaadheid zouden noemen. Als een ware zelfhulpgids nodigt hij de lezers uit op een reis waarbij geleerd wordt om gevoelens eerlijk onder ogen te zien, te leren leven met je gebreken, betekenis te vinden in de verwarring, onze kwetsbaarheid te aanvaarden, te ontdekken wie we werkelijk zijn, jezelf een nieuwe richting te geven, weer lief te hebben en je te verwonderen over het noodzakelijke. Zo komen hedendaagse zelfhulp, middeleeuws denken en ontwapenende autobiografische anekdotes hier samen. De taal van het verleden en heden vloeien samen tot één; het gaat hier niet om historie, maar om onszelf. Ook Jones maakt zichzelf onderdeel van het onderzoek door regelmatig in de spiegel te kijken, alsof hij volgens de traditie te biecht gaat. Door zijn gedachten uit te spreken ontneemt hij de zonden hun macht. Zijn schrijfstijl is hierdoor levendig, menselijk en herkenbaar.

De grote vraag die na het lezen van dit boek oprijst, is in hoeverre de technieken van de middeleeuwse woestijnvaders, zoals waakzaamheid, onderscheiding, benoemen en geduld, losgemaakt kunnen worden van hun theologische context waarin ze zijn ontstaan? Voor de woestijnvaders waren de hoofdzonden een obstakel tussen de mens en zijn Schepper. Bij Jones gaat het vooral om een tevreden en beter afgestemd leven. God komt bij hem niet ter sprake. Maar hoe spreek je over afleidende gedachten en obstakels zonder de weg en het doel die ze belemmeren te benoemen? Hierin mist hij het verlangen van de woestijnvaders om getransformeerd te worden naar liefde, zuiverheid en een diepere eenheid met God.

De taal van de innerlijke geneesheer is bewaard, maar de bestemming van de genezing (de weg tot God) is volledig uit beeld verdwenen. Ook is het jammer dat bij de vertaling van hoogmoed vooral het begrip trots wordt gebruikt, waardoor de oorspronkelijke betekenis wordt verarmd. En zo kun je dit boek zien als een getuigenis hoe de moderne mens zichzelf opnieuw tot project heeft gemaakt, zonder onderwerping aan vader, regel of gemeenschap. Zelfcompassie heeft de plaats ingenomen van ontvangen vergeving en genade. Jones zoekt oprecht naar een betere afstemming op anderen en zichzelf, maar maakt hij zich daarbij tegelijkertijd ook niet schuldig aan de zonde waarmee hij zijn zoektocht begon?