Boekenmening

Vlucht voor de wolf

Eva is de niet zo slimme, maar ontzettend lieve en altijd behulpzame zus van Walt. Ze gaat niet naar school maar helpt Mutti thuis met allerlei klusjes. Walt houdt heel veel van zijn zus. Op een dag moet Evi naar het ziekenhuis omdat ze een blindedarmontsteking heeft. Als ze weer beter is, wil de dokter niet dat ze weer naar huis gaat. Volgens hem is ze beter af in een tehuis voor kinderen met een beperking. Walts moeder vindt het vreselijk, maar toch doet ze wat de dokter zegt.

Na lange tijd zijn Walt en zijn moeder in de gelegenheid om Evi te bezoeken. Ze schrikken geweldig, Evi is sterk vermagerd en de lichtjes in haar ogen zijn verdwenen. Volgens Walt is haar leven in gevaar maar wat kan hij doen?

Dit is een jeugdboek maar ook heel boeiend voor volwassenen. Ik heb het in een adem uitgelezen. Levensecht heeft de auteur het leven van een Duits gezin in 1936 beschreven. Het geloof komt er op een mooie manier in naar voren.

Het onwaarschijnlijke kan gebeuren

Wie denkt dat geschiedenis logisch verloopt, zal verrast worden door de kracht van het onwaarschijnlijke. Edgar Morin, een 104-jarige veelzijdige Franse schrijver, geeft een compacte maar diepgaande reflectie op de onvoorspelbaarheid van de geschiedenis. Je krijgt als lezer geen les in gebeurtenissen en anekdotes, maar een reflectie op patronen en processen. Hij betoogt dat de geschiedenis geen lineair en logisch proces is, maar een complex en chaotisch geheel waarin menselijk gedrag, maatschappelijke krachten en onverwachte toevallige gebeurtenissen soms een doorslaggevende rol spelen. De titel verwijst ook naar de gedachte dat zelfs ogenschijnlijk onmogelijke uitkomsten werkelijkheid kunnen worden, zoals ooit de overwinning van Athene op het machtige Perzische rijk. Het onwaarschijnlijke is dus geen uitzondering, maar een wezenlijk kenmerk van de werkelijkheid. Morin pleit voor een openheid voor het onverwachte en wijst het maakbare af.

De inhoud heeft een sterke verbondenheid met de actualiteit. Thema’s als oorlog, ecologische onzekerheid en politieke instabiliteit illustreren hoe kwetsbaar moderne samenlevingen zijn. Morin ziet deze onrust niet alleen als een bedreiging, maar ook als kans voor vernieuwing en verandering. Hij beschrijft hiermee niet alleen, maar geeft ook duiding en zelfs waarschuwingen.

De toon is bescheiden, toegankelijk en nuchter zonder enige dramatiek. Zijn lessen bevatten korte abstracte passages met een beschouwend en essayistisch karakter, waarin analyse en reflectie centraal staan. Zijn interdisciplinaire aanpak, waarbij filosofie, sociologie en geschiedenis samenvloeien, is verfrissend en evenwichtig. De overdenkingen zijn vooral goed voedsel voor een denkende lezer.

Voor een christelijke lezer is het relevant om te vermelden dat religie primair als historische kracht of mythe wordt behandeld en niet als geestelijke werkelijkheid. De geschiedenis wordt vooral horizontaal geduid.

De beperkte omvang zorgt dat het boek zeer vlot leest. Sommige ideeën blijven hierdoor wat oppervlakkig en een systematische onderbouwing van zijn argumenten blijft onderbelicht. De inhoud verdient een veel bredere en diepere uitwerking.

Als lezer word je aangezet om na te denken over onzekerheid en hoop. Wie de toekomst wil begrijpen, moet leren rekening te houden met het onverwachte.

Amerika: een historische atlas

Soms zegt een afbeelding meer dan een pagina vol woorden. Dit boek biedt op hoofdlijnen een helder en visueel overzicht van de geschiedenis van Amerika. Via originele kaarten, posters, foto’s en grafieken worden inheemse beschavingen, migratie, kolonisatie en sociale veranderingen levendig in beeld gebracht. De kracht van dit boek ligt vooral in de combinatie van tekst en beeld. De illustraties vertellen afzonderlijk een belangrijk deel van het verhaal. De lezer wordt ook uitgenodigd om de kaarten actief te ‘lezen’, waardoor de historische ontwikkelingen inzichtelijk en tastbaar worden. Ondanks dat de tekst vaak een logische chronologische lijn volgt, heeft de tekst eerder een verhalend karakter, wat de levendigheid ten goede komt.

Om geschiedenis te kunnen schrijven moet alles worden gecontextualiseerd en historisch gesitueerd. Dankzij de bijdragen van auteurs uit verschillende disciplines, onder wie historici, antropologen en documentairemakers, ontstaat een veelzijdig perspectief. De opbouw en ontwikkeling van Amerika is niet alleen een verhaal van succes waarbij een natie ontstaat, waarbij technische en economische hoogtij viert en de fastfoodcultuur bloeit. De auteurs kiezen voor een eigentijdse invalshoek met veel aandacht voor onderdrukking van inheemse bevolkingsgroepen en de achterstelling van minderheden. Ook is er aandacht voor het geweld van de kolonisatie, slavernij en vrouwenkiesrecht. De geschiedenis maakt goed duidelijk hoe bepaalde ontwikkelingen nog altijd invloed hebben op de huidige Amerikaanse samenleving en politiek.

Hoewel de titel van dit boek de geschiedenis van het hele continent suggereert, ligt de nadruk echter vooral op de geschiedenis van de Verenigde Staten. Canada, Mexico en Zuid- Amerika krijgen verhoudingsgewijs minder aandacht.

De inhoud heeft een toegankelijke heldere academische stijl. Complexe politieke processen worden zonder vakjargon uitgelegd, maar een diepgaande historische analyse ontbreekt. Het geheel blijft wat oppervlakkig, wat voor een breed publiek uitermate geschikt is. Een enkele maal wordt naar een gebeurtenis of site gerefereerd die niet nader toegelicht worden. Voor niet-Amerikaanse lezers zou wat extra uitleg in een voetnoot helpend kunnen zijn geweest.

Het boek wordt gecompleteerd met een visuele tijdlijn en een uitleg over alle afzonderlijke staten. Hierdoor kan het goed dienen als een praktisch en aantrekkelijk naslagwerk.

De Heilige Geest

Tyler Staton is op zoek gegaan naar het eerste vuur, zijn eerste liefde en hij vond de Heilige Geest. Hij heeft Gods inwonende aanwezigheid zo beschreven dat je begrijpt waarom Hij te verkiezen is boven Jezus' menselijke aanwezigheid, toen Jezus tegen zijn leerlingen zei: "Ik zal jullie een andere Trooster sturen." Maar de leerlingen vonden het vreemd omdat ze de Heilige Geest niet kenden. Jezus heeft, goddelijk zijnde, gewoond in een menselijk lichaam en nu kan de Heilige Geest wonen in ieder mens door wat Jezus heeft geleden en door Zijn opstanding uit de dood. Jezus deed dingen die je buiten de tempel niet mocht doen. Priesterlijke zaken, zoals bevrijding van ziekte en zonde. Wij kunnen nu door de inwoning van de Heilige Geest dezelfde priesterlijke zaken doen onder Zijn leiding. Dat is een enorme uitbreiding van Gods macht door mensen heen.

Na zo'n begin in dit boek, wil je alleen nog maar verder lezen.

Voortdurend is Staton bezig de realiteit te belichten. De macht van de Heilige Geest is niet alleen maar glorieus in de overwinningen maar ook glorieus in de strijd en de pijn van dit leven. Hij schrijft: "Het Nieuwe Testament is goudeerlijk. Als je het verhaal van de Heilige Geest vertelt zonder eerlijk te zijn over hartverscheurend lijden, trek je het uit zijn context en maak je de rauwe, realistische hoop tot een sprookje."

En: "De Bijbelschrijvers brengen samen wat wij altijd geneigd zijn te scheiden: grimmige eerlijkheid over het lijden in deze wereld en de onwankelbare hoop op een Verlosser die tot zijn doel komt, zelfs op de meest duistere plaatsen."

Tyler Staton stelt eerlijke vragen en verwijst naar de gewonde Genezer. Opmerkelijk daarbij is dat het niet je gaven of talenten zijn die je zo geschikt maken om een rivier van leven te zijn die dode plaatsen binnenstroomt: het zijn je wonden.

Dit heeft mij het meest getroffen in zijn boek: Bonden kun je verbreken; honden (vijanden) kun je wegsturen; zonden, daarover kun je besluiten ze niet meer te doen. Maar je wonden, die moeten helen en zelf bronnen van leven worden voor andere mensen.

Dat God buitengewone kracht toevertrouwt aan gewone mensen betekent een groot risico. De gelijkenis van de verloren zoon laat zien dat God dat doet. Hij gaf zijn zoon een ring, een mantel en sandalen. Alles wat hem in de positie van 'zoon' zet. In het latere deel van het boek laat Staton zien dat we niets in ons eentje kunnen. Het is de bedoeling dat we in de gemeenschap van alle 'zonen van God' leven en werken vanuit de kracht van de Heilige Geest.

Staton noemt vijf belangrijke zaken in dat leven met God.

Onderscheidingsvermogen.
Profetie.
Genezing.
Getuigenis.
Lijden dat verlossing brengt.

Hij benadrukt dat we moeten leren om de zachte stem van God te horen, er niet aan voorbij te gaan en eraan te gehoorzamen. Hij schrijft met treffende voorbeelden. God vindt het niet erg als we fouten maken. Hij verheugt zich erover als we op Zijn weg gaan en wil dat we groeien in de relatie met Hem en daarin steeds verder wortelen.

Staton schrijft, en ook dit trof mij: "Het is gevaarlijk om de Heilige Geest om hulp te vragen omdat Hij ons aanspoort om te sterven." Natuurlijk! Jezus zei het al. We zullen niet boven onze Meester uitstijgen maar zoals Hij worden. Maar kun je vertrouwen dat God in al onze pijn en lijden, ons opmerkt en dat Hij alles gebruikt voor Zijn eer en jouw groei? Nog iets dat mij bijzonder trof: weeklagen mag! moet zelfs. De persoonlijke pijn benoemen en er eigenaar van zijn, eerlijk zijn over de kloof tussen het nu lijden en de verlossing van straks.

En juist dan, in die situatie, maar niet alleen dan, heb je je broers en zussen in Christus keihard nodig. Het idee dat je in je eentje heelheid vindt of aan God toegewijd kunt zijn, is een misvatting. Als de zon ondergaat in jouw leven dan denk je aan mensen en nergens anders aan. Door hen wortel je in de gemeenschap en in God. Kijk maar naar de eerste gemeente in Handelingen.

Schepping uit liefde

Over Hildegard van Bingen is al veel geschreven, maar Kitty Bouwman biedt in Schepping uit Liefde een eigen invalshoek door met haar studie te focussen op de gestalten Caritas (goddelijke liefde) en Wijsheid bij Hildegard van Bingen.

Eerst word je als lezer meegenomen naar de wereld waarin Hildegard opgroeide. Als tiende kind van een adellijke familie werd zij op jonge leeftijd als offergave aan het kloosterleven toevertrouwd. Hildegard zou haar hele leven in het klooster blijven, maar haar stem bleef niet onopgemerkt. Zij had veel visioenen, schreef ze op en liet deze verspreiden. Ze groeide uit tot een belangrijke stem en begeleider in haar tijd. Tot op vandaag de dag heeft haar theologie ook nog veel bekendheid en invloed.

In dit boek worden de levendige visioenen en kleurrijke miniaturen uitvoerig besproken en geduid. De taal van Hildegard is beeldend en rijk een symboliek en soms wat cryptisch. Kitty Bouwman laat zien hoe zij putte uit de Bijbelse wijsheidsliteratuur en hier een geheel eigen visie op vormde. Zij laat met haar studie zien dat de theologie van Hildegard fundamenteel relationeel is; het gaat niet alleen om de mens, maar over alle schepselen in relatie met God. Caritas wordt gepresenteerd als een vurige oerkracht die alle wezens tot leven wekte terwijl Wijsheid het universum ordende als een harmonische cirkel waarin alles een plaats heeft. Schepping wordt gezien als een voortdurende betrokkenheid. Verlossing betekent terugkeer naar deze liefdevolle eenheid. De toekomst ligt in het herstel van de oorspronkelijke harmonie wanneer de mens zijn verantwoordelijkheid voor de aarde erkent en gevoelig wordt voor de stem van Caritas en Wijsheid. Haar scheppingsvisie is ook voor deze tijd behulpzaam bij het vormen van ideeën over ecologische zorg.

Een ander aspect dat belicht wordt is dat Hildegard op originele wijze Caritas en Wijsheid in vrouwelijke gestaltes als personificaties van Gods liefde en wijsheid in haar visie opneemt. Voor moderne lezers kan dit wel wat onwennig zijn om dit goed te verbeelden, maar het geeft tegelijkertijd ook een mooi inkijkje in de bredere traditie van de middeleeuwse spiritualiteit. De theologie en het spreken over God wordt door haar inclusiever gepresenteerd. Beelden van God als bron, liefde en licht worden vertegenwoordigd door vrouwelijke allegorieën. Dit godsbeeld is dynamisch en de hele wereld omvattend. Lezers die vasthouden aan strikt traditionele formuleringen zullen hier mogelijk weerstand kunnen voelen.

Dit boek biedt geen praktische handvatten maar eerder een denkkader. De vertaling naar de praktijk moet de lezer zelf maken. Dit is ook geen snelle lectuur en hier en daar zelfs wat langdradig. Het vraagt een aandachtige en overdenkende leesstijl. Als je bereid bent om vertragend te lezen, vind je in dit boek waardevolle middeleeuwse wijsheid met een hedendaagse relevantie. Storend zijn wel de vele kleine taalfouten; vooral dubbele lidwoorden of werkwoorden binnen een zin komen regelmatig voor.

Jeanne d’Arc

Jeanne d'Arc (1412–1431), het boerenmeisje uit Domrémy dat beweerde door God gezonden te zijn, groeide uit tot een sleutelfiguur in de Honderdjarige Oorlog tussen Frankrijk en Engeland. Onder haar leiding werd Orléans bevrijd, werd Karel VII in Reims gekroond en keerde het tij in een jarenlang slepend conflict. Toch eindigde haar leven tragisch: gevangengenomen, berecht en verbrand op de brandstapel. Pas in 1456 volgde een Proces van Eerherstel en in 1920 werd ze heilig verklaard.

De Maesschalck, doctor in de middeleeuwse geschiedenis, geeft op basis van de primaire procesteksten, getuigenverklaringen, akten en brieven een reconstructie van haar leven. Hij vermijdt expliciet elke vorm van mythevorming of nationalistische neigingen, maar kiest vooral voor een nuchtere en kritische weergave.

Jeanne d’Arc wordt niet als een heldin op een voetstuk gezet, maar als mens in haar context weergegeven. Door veel getuigen vanuit de bronteksten aan het woord te laten, krijg je als lezer niet alleen een goed beeld van het levensverhaal van Jeanne d’Arc maar ook een helder beeld van de middeleeuwse samenleving waarin politiek, oorlog en religie nauw verweven waren. Motieven en overtuigingen die in onze tijd onvoorstelbaar en bevreemdend zijn, laten zien hoe bijzonder deze geschiedenis is geweest.

De auteur blijft terughoudend met interpretaties, waardoor het innerlijke leven van Jeanne d’Arc misschien wat op afstand blijft, maar waarmee de historische betrouwbaarheid versterkt wordt. Toch heeft hij weten te voorkomen dat het een droog geschiedenisboek is geworden. Het boek is leesbaar, eenvoudig en vlot geschreven. Met een brongerichte aanpak, leest het niet als een opsomming van feiten, maar als een spannend verhaal, waarbij meerdere mensen aan het woord komen. Ook de vertaling vanuit de bronteksten is goed gelukt. Een leuk detail is ook de aandacht die Maesschalck heeft voor de invloed die Jeannes optreden had op het ontstaan van de Nederlandse geschiedenis.

De eeuwige mens

In dit apologetisch werk verdedigt Chesterton de uniciteit van zowel de mens als van Christus tegenover het darwinisme met heldere en originele argumenten. Door de lezer uit te nodigen het christendom ‘van buitenaf’ te bekijken, laat Chesterton zien hoe zowel de mensheid als het christelijk geloof afsteken tegen de achtergrond van natuur en geschiedenis. Tegelijkertijd bekritiseert hij het modernistische en seculiere denken door te wijzen op de aannames en inconsistenties.

Hij betoogt dat het wezen van de mens fundamenteel verschilt van een dier. Zij is een wezen dat tekent, bidt, lacht en betekenis zoekt. Om dit aan te tonen doorloopt hij de hele geschiedenis van de mens; van jager en grotbewoner tot de hedendaagse cultuur. Hij keert zich vooral tegen de filosofische interpretatie van het darwinisme die pretendeert de menselijke waardigheid, religie en cultuur door processen te kunnen verklaren. Hierbij is het goed om te beseffen dat dit boek is geschreven als een reactie op het darwinistische denken van een eeuw geleden. Zijn argumenten zijn hier en daar soms wat gedateerd. Vervolgens behandelt hij de uitzonderlijke plaats van Christus in de geschiedenis. De menswording van Christus is voor Chesterton geen religieus detail maar het middelpunt van de hele menselijke geschiedenis. Het christendom is geen mythe onder vele, maar een werkelijkheid die zowel de menselijke verbeelding als de rede overstijgt. In tegenstelling tot eerdere religies, die vaak lokaal en cultureel gebonden waren, presenteert het christendom een universele visie op mens en moraal. Hij beargumenteert dat er geen historische precedent bestaat om de moraal van het verleden op te geven want het evangelie bracht geen moraal van een andere tijd, maar van een andere wereld.

Het taalgebruik is zeer rijk, humoristisch en retorisch sterk. Chesterton weet met prachtige bewoordingen en indirecte spot een afwijkende mening te weerleggen, maar blijft daarbij altijd respectvol. Vanuit polemisch en taalkundig oogpunt gezien is dit boek een juweeltje. De argumentatie vraagt wel een hoog intellectueel niveau en ruime voorkennis. Ook is zij heel gevarieerd, maar in het geheel niet academisch. Chesterton erkent ook dat hij niet altijd met een duidelijke verklaring voor zijn argumenten komt. Er zijn ook veel verwijzingen naar historische gebeurtenissen. De lijn is echter goed te volgen, mede doordat de vertaler regelmatig verhelderende noten heeft aangereikt. Al met al een prikkelend en invloedrijk werk voor wie nadenkt over geloof en mensbeeld.

De kracht van de Tora

Er zijn mensen die echte wijsheid bezitten. Rabbijn Sacks was een van die mensen. Daarom is het fijn dat dit boek vertaald is. Hoewel Sacks in 2020 is overleden, leven zijn kennis en inzicht door.

In het boek worden de eerste vijf boeken van de Bijbel, de Tora, vertaald naar de huidige maatschappij en het leven van mensen vandaag de dag. De rabbijn is daar zeer goed in geslaagd. Bovendien is het een hoopvol boek in deze tijd: elk hoofdstuk gaat over een idee dat je kunt toepassen in je eigen leven: je denken veranderen, je handelwijze aanpassen of je gevoelsleven laten groeien. De oude woorden van enkele duizenden jaren geleden blijken verrassend actueel te zijn. In feite laat Jonathan Sacks de verhalen uit de Thora tot leven komen voor nu. Elk hoofdstuk eindigt met een idee dat je leven kan veranderen.

Natuurlijk is dit boek geschreven vanuit de Joodse denkwijze. Dat betekent dat ik als christen niet achter alles kan staan wat geschreven wordt. Dat merk je meteen in het eerste hoofdstuk over de schepping. Waar ik de Zoon aanwezig zie bij de schepping, ziet Sacks de engelen daarbij aanwezig. En zo zijn er meer verschillen. Daar moet je wel tegen kunnen, maar dit leidde er bij mij niet toe om het boek weg te leggen. De Tora bevat een bron van prachtige kennis die wel bekend is bij het jodendom, maar niet of nauwelijks bij christenen. Ik ben ervan overtuigd dat we nog heel veel kunnen leren van onze Joodse medemens.

Het boek is in zekere zin toegankelijk geschreven, onder andere door de korte hoofdstukken. Echter, je merkt goed dat je met een zeer belezen auteur te maken hebt. Er wordt kennis van de Tora verondersteld, maar ook van wetenschappers die hebben geleefd, vooral filosofen, psychologen en natuurlijk rabbijnen. Toch kun je hier ook wel enigszins overheen lezen. En voor de nieuwsgierige lezer staan er veel voetnoten om je verder te verdiepen. Alles bij elkaar genomen word ik blij van dit boek; ik ga het zeker herlezen.

Het zuchten van bomen

Hoofd boven water

Deze roman beschrijft het leven van Jelle, de tegenwoordige tijd waarin hij in therapie is wegens depressie en angststoornis en ook de verleden tijd, waarin we lezen hoe hij psychisch in de problemen kwam. Het boek is gebaseerd op echte gebeurtenissen, mede daardoor worden emoties en gedachten reëel weergegeven.

Joyce schrijft heel toegankelijk, waardoor het absoluut geen zwaarmoedig boek is geworden. Als vanzelf ga je met Jelle mee. De schrijfwijze is niet alleen vlot, maar ook levensecht, gevarieerd en boeiend. Helaas komt er wel regelmatig onnodige herhaling in voor.

Ondanks het zware onderwerp is het geen deprimerend boek. Op de achterkant wordt het een pastorale roman genoemd. Het christelijk geloof komt vooral naar voren doordat de grootouders van Jelle, die zijn grootste steun zijn, hun vertrouwen op Christus duidelijk aan Jelle laten blijken. Ook komt hij in contact met een christelijke medepatiënt. Dat maakt hem nieuwsgierig. Soms staan er bij de tekst verwijzingen die achter in het boek worden toegelicht. Alles bij elkaar een debuutroman die zeer geslaagd is.

Mijn naam is Selma

Selma van de Perre is van Joodse komaf als ze in 1923 wordt geboren.

Als ze zeventien jaar is, breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Haar Joods-zijn speelde voor haar nooit een grote rol, maar nu verandert dat totaal. In 1942 wordt ze opgeroepen voor een werkkamp, maar weet daar onderuit te komen.

Ze sluit zich in Leiden aan bij het verzet onder leiding van Bob Jesse en neemt een schuilnaam aan: Margareta van der Kuit, vervalst documenten en reist door het hele land als koerierster. Diverse keren ontsnapt ze aan de nazi’s, maar wordt door verraad toch opgepakt in juli 1944. Ze komt via kamp Vught in Ravensbrück terecht.

Niet zonder ontroering zijn de pagina’s te lezen wat ze in dit concentratiekamp aan niet voor te stellen onmenselijkheid doormaakt. Haar ouders en zusje Clara komen om in het kamp, maar zij overleeft. Pas na de oorlog durft zij voor het eerst haar echte naam weer te noemen: Selma. Het is een hartverscheurend boek, dat ik in een ruk uitlas. Een boek vol verlies, maar ook vol levenslust.

202612

Recensie

Jouw waardering

202869

Recensie

Jouw waardering

202868

Recensie

Jouw waardering

202867

Recensie

Jouw waardering

202866

Recensie

Jouw waardering

202865

Recensie

Jouw waardering

202864

Recensie

Jouw waardering

202863

Recensie

Jouw waardering

202862

Recensie

Jouw waardering

202861

Recensie

Jouw waardering

202860

Recensie

Jouw waardering