Schepping uit liefde

Over Hildegard van Bingen is al veel geschreven, maar Kitty Bouwman biedt in Schepping uit Liefde een eigen invalshoek door met haar studie te focussen op de gestalten Caritas (goddelijke liefde) en Wijsheid bij Hildegard van Bingen.

Eerst word je als lezer meegenomen naar de wereld waarin Hildegard opgroeide. Als tiende kind van een adellijke familie werd zij op jonge leeftijd als offergave aan het kloosterleven toevertrouwd. Hildegard zou haar hele leven in het klooster blijven, maar haar stem bleef niet onopgemerkt. Zij had veel visioenen, schreef ze op en liet deze verspreiden. Ze groeide uit tot een belangrijke stem en begeleider in haar tijd. Tot op vandaag de dag heeft haar theologie ook nog veel bekendheid en invloed.

In dit boek worden de levendige visioenen en kleurrijke miniaturen uitvoerig besproken en geduid. De taal van Hildegard is beeldend en rijk een symboliek en soms wat cryptisch. Kitty Bouwman laat zien hoe zij putte uit de Bijbelse wijsheidsliteratuur en hier een geheel eigen visie op vormde. Zij laat met haar studie zien dat de theologie van Hildegard fundamenteel relationeel is; het gaat niet alleen om de mens, maar over alle schepselen in relatie met God. Caritas wordt gepresenteerd als een vurige oerkracht die alle wezens tot leven wekte terwijl Wijsheid het universum ordende als een harmonische cirkel waarin alles een plaats heeft. Schepping wordt gezien als een voortdurende betrokkenheid. Verlossing betekent terugkeer naar deze liefdevolle eenheid. De toekomst ligt in het herstel van de oorspronkelijke harmonie wanneer de mens zijn verantwoordelijkheid voor de aarde erkent en gevoelig wordt voor de stem van Caritas en Wijsheid. Haar scheppingsvisie is ook voor deze tijd behulpzaam bij het vormen van ideeën over ecologische zorg.

Een ander aspect dat belicht wordt is dat Hildegard op originele wijze Caritas en Wijsheid in vrouwelijke gestaltes als personificaties van Gods liefde en wijsheid in haar visie opneemt.  Voor moderne lezers kan dit wel wat onwennig zijn om dit goed te verbeelden, maar het geeft tegelijkertijd ook een mooi inkijkje in de bredere traditie van de middeleeuwse spiritualiteit. De theologie en het spreken over God wordt door haar inclusiever gepresenteerd. Beelden van God als bron, liefde en licht worden vertegenwoordigd door vrouwelijke allegorieën. Dit godsbeeld is dynamisch en de hele wereld omvattend. Lezers die vasthouden aan strikt traditionele formuleringen zullen hier mogelijk weerstand kunnen voelen.

Dit boek biedt geen praktische handvatten maar eerder een denkkader. De vertaling naar de praktijk moet de lezer zelf maken. Dit is ook geen snelle lectuur en hier en daar zelfs wat langdradig. Het vraagt een aandachtige en overdenkende leesstijl. Als je bereid bent om vertragend te lezen, vind je in dit boek waardevolle middeleeuwse wijsheid met een hedendaagse relevantie. Storend zijn wel de vele kleine taalfouten; vooral dubbele lidwoorden of werkwoorden binnen een zin komen regelmatig voor.