Het onwaarschijnlijke kan gebeuren

Wie denkt dat geschiedenis logisch verloopt, zal verrast worden door de kracht van het onwaarschijnlijke. Edgar Morin, een 104-jarige veelzijdige Franse schrijver, geeft een compacte maar diepgaande reflectie op de onvoorspelbaarheid van de geschiedenis. Je krijgt als lezer geen les in gebeurtenissen en anekdotes, maar een reflectie op patronen en processen. Hij betoogt dat de geschiedenis geen lineair en logisch proces is, maar een complex en chaotisch geheel waarin menselijk gedrag, maatschappelijke krachten en onverwachte toevallige gebeurtenissen soms een doorslaggevende rol spelen. De titel verwijst ook naar de gedachte dat zelfs ogenschijnlijk onmogelijke uitkomsten werkelijkheid kunnen worden, zoals ooit de overwinning van Athene op het machtige Perzische rijk. Het onwaarschijnlijke is dus geen uitzondering, maar een wezenlijk kenmerk van de werkelijkheid. Morin pleit voor een openheid voor het onverwachte en wijst het maakbare af.

De inhoud heeft een sterke verbondenheid met de actualiteit. Thema’s als oorlog, ecologische onzekerheid en politieke instabiliteit illustreren hoe kwetsbaar moderne samenlevingen zijn. Morin ziet deze onrust niet alleen als een bedreiging, maar ook als kans voor vernieuwing en verandering. Hij beschrijft hiermee niet alleen, maar geeft ook duiding en zelfs waarschuwingen.

De toon is bescheiden, toegankelijk en nuchter zonder enige dramatiek. Zijn lessen bevatten korte abstracte passages met een beschouwend en essayistisch karakter, waarin analyse en reflectie centraal staan. Zijn interdisciplinaire aanpak, waarbij filosofie, sociologie en geschiedenis  samenvloeien, is verfrissend en evenwichtig. De overdenkingen zijn vooral goed voedsel voor een denkende lezer.

Voor een christelijke lezer is het relevant om te vermelden dat religie primair als historische kracht of mythe wordt behandeld en niet als geestelijke werkelijkheid. De geschiedenis wordt vooral horizontaal geduid.

De beperkte omvang zorgt dat het boek zeer vlot leest. Sommige ideeën blijven hierdoor wat oppervlakkig en een systematische onderbouwing van zijn argumenten blijft onderbelicht. De inhoud verdient een veel bredere en diepere uitwerking.

Als lezer word je aangezet om na te denken over onzekerheid en hoop. Wie de toekomst wil begrijpen, moet leren rekening te houden met het onverwachte.