Het jongetje dat bijen at

Met zijn debuut vertelt Gilbert Nyatanyi op bewogen en meeslepende wijze, en in alle eerlijkheid, zijn levensverhaal. Geen verhaal over bloemetjes en bijtjes, al vliegen de bijen wel als ankerpunt met zijn leven mee. Als kind maakte Nyatanyi zijn familie wijs dat hij bijen at. Een herinnering die door zijn hele verhaal en ontwikkeling heen verweven is. Deze bijen keren steeds terug: soms als een pijnlijke steek, dan weer als zoete honing.

Nyatanyi groeide op tussen twee werelden. Geboren en getogen in Rwanda, wordt hij op zijn achtste, na het overlijden van zijn vader, samen met twee broers naar het nuchtere hard werkende West-Vlaanderen gestuurd om te studeren en de toekomst van de familie te waarborgen. De spanning tussen beide werelden fungeert als een de rode draad in zijn verhaal. Zijn kinderlijke observaties en latere reflecties maken voelbaar hoe hij tussen beide werelden pendelde, totdat hij zichzelf hervindt als de Rwandese West-Vlaming.

Het verhaal is authentiek en dichtbij, alsof je op korte afstand mag meelopen. Afkomst, identiteit, liefde, vergeving, heimwee en veerkracht komen allemaal aan bod. Omdat hij thematisch zijn ervaringen ordent, is zijn verhaal niet altijd chronologisch verteld waardoor je soms door de tijd heen schiet, maar dat stoort op geen enkele manier.

Opvallend is de toon waarmee hij zijn verhaal brengt. Het is gemakkelijk om vanuit pijn, verdriet of woede te schrijven, maar Gilbert Nyatanyi kiest hier niet voor. Ondanks een bewogen leven zijn zijn woorden niet als de bijen: wel zoet, maar ze steken niet. Racisme schuwt hij niet te noemen, maar hij blijft genuanceerd en verzoenend. Ook toont hij veel dankbaarheid tegenover zijn pleegfamilie en de West-Vlaamse gemeenschap, zonder hen honing om de mond te smeren. In een tijd van harde kritiek en polarisatie is die milde en verzoenende toon als tegenkracht meer dan welkom.

De schrijfstijl kenmerkt zich door een rijke woordenschat en verrassende citaten. Uiteraard worden regelmatig Vlaamse woorden gebruikt, maar deze worden meestal ook in het Nederlands uitgelegd. Er worden ook veel opsommingen gebruikt; de ingebouwde keuken met dampkap, behangpapier en pedaalemmer, de straat met kasseien, verkeerslichten, kleine woningen en grote woningen, rijtjeshuizen en appartementen, alles in baksteen. En juist deze opsommingen maken de overweldigende bevreemding van zijn nieuwe wereld goed voelbaar. Door zijn hele verhaal heen blijft Nyatanyi de verwonderde observator, die op afstand kijkt en reflecteert.

Een hoopvol en waardevol boek. Het maakt de zoektocht naar identiteit met een gemengde culturele achtergrond goed invoelbaar; iets wat tegenwoordig geen zeldzaamheid meer is. Een aanrader voor wie wil begrijpen hoe het voelt om tussen twee werelden een eigen plek te vinden.