De eeuwige mens

In dit apologetisch werk verdedigt Chesterton de uniciteit van zowel de mens als van Christus tegenover het darwinisme met heldere en originele argumenten. Door de lezer uit te nodigen het christendom ‘van buitenaf’ te bekijken, laat Chesterton zien hoe zowel de mensheid als het christelijk geloof afsteken tegen de achtergrond van natuur en geschiedenis. Tegelijkertijd bekritiseert hij het modernistische en seculiere denken door te wijzen op de aannames en inconsistenties.

Hij betoogt dat het wezen van de mens fundamenteel verschilt van een dier. Zij is een wezen dat tekent, bidt, lacht en betekenis zoekt. Om dit aan te tonen doorloopt hij de hele geschiedenis van de mens; van jager en grotbewoner tot de hedendaagse cultuur. Hij keert zich vooral tegen de filosofische interpretatie van het darwinisme die pretendeert de menselijke waardigheid, religie en cultuur door processen te kunnen verklaren. Hierbij is het goed om te beseffen dat dit boek is geschreven als een reactie op het darwinistische denken van een eeuw geleden. Zijn argumenten zijn hier en daar soms wat gedateerd. Vervolgens behandelt hij de uitzonderlijke plaats van Christus in de geschiedenis. De menswording van Christus is voor Chesterton geen religieus detail maar het middelpunt van de hele menselijke geschiedenis. Het christendom is geen mythe onder vele, maar een werkelijkheid die zowel de menselijke verbeelding als de rede overstijgt. In tegenstelling tot eerdere religies, die vaak lokaal en cultureel gebonden waren, presenteert het christendom een universele visie op mens en moraal. Hij beargumenteert dat er geen historische precedent bestaat om de moraal van het verleden op te geven want het evangelie bracht geen moraal van een andere tijd, maar van een andere wereld.

Het taalgebruik is zeer rijk, humoristisch en retorisch sterk. Chesterton weet met prachtige bewoordingen en indirecte spot een afwijkende mening te weerleggen, maar blijft daarbij altijd respectvol. Vanuit polemisch en taalkundig oogpunt gezien is dit boek een juweeltje. De argumentatie vraagt wel een hoog intellectueel niveau en ruime voorkennis. Ook is zij heel gevarieerd, maar in het geheel niet academisch. Chesterton erkent ook dat hij niet altijd met een duidelijke verklaring voor zijn argumenten komt. Er zijn ook veel verwijzingen naar historische gebeurtenissen. De lijn is echter goed te volgen, mede doordat de vertaler regelmatig verhelderende noten heeft aangereikt. Al met al een prikkelend en invloedrijk werk voor wie nadenkt over geloof en mensbeeld.