Alleenspraak

In 'Alleenspraak' reikt Bonaventura oefeningen tot zelfonderzoek aan. Langs vier overdenkingen over het innerlijke, het uiterlijke, het lagere en het hogere, onderzoekt hij hoe de mens zichzelf én God kan leren kennen. Hij gebruikt hiervoor een dialoog tussen de ziel en de mens. De mens treedt op als innerlijke geestelijke leidsman die onderwijst, vermaant en troost. De ziel is een leergierige en soms ongeduldige leerling die steeds verder wil doordringen in de waarheid.

De weg naar God begint met een afdaling in het eigen hart, om uiteindelijk alleen in God rust te kunnen vinden. Het gesprek kan pas afgerond worden als zij haar bestemming gevonden heeft. Vorm en inhoud vallen zo ook samen; de weg naar God is het gesprek. De vragen en antwoorden geven afwisseling aan het betoog en houden de inhoud in beweging. En als lezer wordt je uitgenodigd om mee te denken, te zoeken en uiteindelijk mee te verlangen naar de weg om jezelf en God te leren kennen.

De tekst biedt een toegankelijke kennismaking met de middeleeuwse mystiek. Van de hedendaagse lezers wordt wel enige affiniteit met het toen gangbare wereldbeeld gevraagd. Van een sterk verticaal geordend denken waarbij de gehele werkelijkheid naar God verwijst, waarbij het aardse leven geldt als voorbereiding op het eeuwige leven, vindt een aansporing plaats om zich los te maken en onthecht te raken van het aardse leven. Angst voor de hel, het laatste oordeel en de dood worden bewust ingezet als middelen om het verlangen van de ziel op God te richten.

Ondanks de grote afstand tot de moderne lezer, blijven de onderliggende menselijke thema´s herkenbaar.  Het menselijke verlangen naar rust, betekenis en een bestemming die verder reikt dan het eigen ik en de eigen sterfelijkheid, zijn ook nu nog altijd actueel. Juist daarom behoudt deze tekst haar waarde; zij nodigt uit om stil te staan bij wie we zijn voor God, bewust te zijn van onze sterfelijkheid en om troost te zoeken in een hemelse inwoning.

De ziel wordt aangesproken als beelddrager van God die op zoek moet gaan naar het volmaakte dat God in haar gelegd heeft en alles weg moet doen wat daarmee in strijd is. Voor sommige reformatorische lezers zal de boodschap uit de reformatie misschien gemist kunnen worden, maar uiteraard lag deze boodschap in de tijd van Bonaventura nog in het verschiet.

De vertaling is goed verzorgd en zeer leesbaar. Het geheel wordt helder ingeleid en onderbouwd. Een systematische samenvatting helpt de lezer om de weg stap voor stap te bewandelen. En daarbij wordt de lezer ook aangemoedigd om de inhoud die soms wat onbekend is, toch stug door te lezen, zoals je tijdens een wandeling een kiezelpad zou belopen. Wie de wandeling volhoudt, zal onderweg een ‘een keur aan edelstenen’ vinden.